Spirit of Plants and Fungi - Marta Węglińska

Duch Wody. Ciało rzeki

performance site-specific na rzece Krutynia, Festiwal DOwód, 2026
Koncepcja i realizacja: Marta Węglińska
Występują: Marta Węglińska, Bożena Bujnicka oraz grupa performerów

Dokumentacja fotograficzna: Gaba Mielżyńska

Idea

Duch Wody. Ciało rzeki to kontemplacyjne wydarzenie performatywne zrealizowane w krajobrazie rzeki Krutyni. Performance przyjął formę subtelnych, onirycznych interwencji wpisanych w przestrzeń naturalną. Głos, śpiew, tekst, performatyka i żywe obrazy zostały połączone z rytmem rzeki i jej otoczeniem.

Wydarzenie rozgrywało się jednocześnie na wodzie i wzdłuż jej brzegów. Łódź, poruszająca się powoli po rzece, stanowiła ruchomy element kompozycji, podczas gdy performerzy pojawiali się w różnych punktach trasy. Publiczność mogła obserwować kolejne sytuacje z brzegu, przemieszczając się wzdłuż rzeki. Nie była to linearna opowieść ani tradycyjny spektakl, lecz rozproszona struktura performatywna, której przebieg współtworzyła konkretna przestrzeń.

Punktem odniesienia dla wydarzenia była postać Ducha Wody, rozwijana przeze mnie od 2024 roku. Jej źródłem są słowiańskie wierzenia związane z kultem wody oraz istotami zamieszkującymi wodne ekosystemy, między innymi Wodną Panną, Rusałką, Boginką, Dziwożoną, Wiłą czy Brzeginą. Postać ta nie jest jednak próbą odtworzenia konkretnej figury mitologicznej. Stała się raczej współczesnym, symbolicznym wcieleniem wody i sposobem wejścia w relację z krajobrazem.

Maska, rękawiczka, poduszka i flaga Ducha Wody, wykonane w technice cyjanotypii na bawełnie, stanowiły elementy jego obecności. Flaga z hasłem „Woda jest początkiem wszechrzeczy”, zaczerpniętym od Talesa z Miletu, odnosiła się do wody jako wspólnego elementu wszystkich istnień, poza ludzkimi granicami i podziałami.

Między mitem a krajobrazem

Łódź została oplątana w stare liny, konary i dawne sieci rybackie. Jej wygląd przywoływał obraz łodzi wynurzającej się z innego świata, z przestrzeni, w której nadal żyją bóstwa i demony wodne. Jednocześnie na pokładzie znajdował się wędkarz wykonujący rzeczywiste czynności związane ze swoją pracą. Element codzienności spotykał się więc z warstwą mitu i wyobraźni.

Z łodzi rozbrzmiewał głos śpiewaczki operowej Bożeny Bujnickiej. Wykonane przez nią utwory należały do europejskiego repertuaru wokalnego, w którym natura, żywioły, emocjonalność i doświadczenie głosu pozostają ze sobą związane. Śpiew nie ilustrował działań ani tekstów, lecz funkcjonował jako autonomiczna warstwa dźwiękowa wydarzenia.

Drugą warstwę stanowiły teksty wypowiadane przez performerów rozmieszczonych wzdłuż brzegu. Zestawione zostały fragmenty pochodzące z różnych sposobów opisywania i rozumienia wody: od poetyckiej i symbolicznej wyobraźni, przez refleksję filozoficzną i psychologiczną, po współczesny namysł nad relacją człowieka ze światem i kryzysem środowiskowym. Wśród wykorzystanych tekstów znalazły się m.in. fragmenty autorstwa Gastona Bachelarda, dotyczące wody, wyobraźni i marzenia, oraz Theodora Schwenka, opisującego związki pomiędzy przepływem wody a procesami myślenia. Pojawiły się również teksty podejmujące kwestie ekologii, wzajemnych zależności i wspólnoty świata żywego. Teksty nie tworzyły jednej narracji. Ich znaczenia nakładały się na siebie, tworząc wielogłos różnych perspektyw.

W finale wielogłos został sprowadzony do pojedynczych słów związanych z wodą: jej rodzajami, miejscami występowania, ruchem, właściwościami i działaniem. Wypowiadane kolejno przez rozproszonych w przestrzeni performerów słowa tworzyły przestrzenną kompozycję, w której język stawał się kolejnym materiałem pracy z krajobrazem.

Praktyka miejsca

Projekt wpisuje się w rozwijane współcześnie praktyki artystyczne związane z site-specific, ekologią, sztuką relacyjną i perspektywą więcej-niż-ludzką. Istotne jest w nich odejście od traktowania środowiska jako neutralnego tła dla dzieła. Miejsce staje się materiałem, kontekstem i aktywnym uczestnikiem procesu twórczego.

W Duchu Wody. Ciele rzeki rzeka nie była scenografią. Jej nurt, roślinność, dźwięki, rytm przemieszczania się łodzi wpływały na przebieg wydarzenia.

Woda pojawia się tu jednocześnie jako materia, żywioł, środowisko życia, przedmiot kultu, źródło wyobraźni i element łączący różne formy istnienia. Poprzez połączenie performansu, głosu, obiektów, tekstu i obserwacji miejsca projekt podejmuje próbę przesunięcia perspektywy: od człowieka patrzącego na krajobraz ku doświadczeniu, w którym człowiek jest jednym z jego elementów.

Wróć do prac