Research-Based Practice

· research-based art · fieldwork-based practice · environmental art · artistic research · posthumanism · environmental humanities · nature–culture relations · archives & field studies ·

Natura jako podmiot badań i działań artystycznych

Moja twórczość opiera się na pracach badawczych. Prowadzę kwerendę bibliograficzną i archiwalną oraz badania terenowe - obserwacje nad relacjami zachodzącymi w obrębie wybranych ekosystemów oraz kulturowymi sposobami rozumienia i reprezentacji przyrody. Naturę obserwuję z wielu perspektyw: biologii, geologii, religii, mitologii, tradycji, filozofii i kultury. Interesuje mnie, w jaki sposób praktyka artystyczna może funkcjonować jako narzędzie poznania ekologicznego – ujawniające współzależności między człowiekiem, krajobrazem i pozaludzkimi formami życia.

Badania terenowe są punktem początkowym i główną inspiracją do większości moich prac. Wybrane, najbliższe mi lokalizacje stają się bohaterami obrazów, fotografii, rysunków, obiektów. Oprócz warstwy wizualnej wynikającej ze specyfiki danego ekosystemu, nawiązuję do dynamiki zmian i obiegu materii oraz mechanizmów, jakie zachodzą w ukształtowaniu terenu (geomorfologia).

Woda, skały, gleba, roślinność są w mojej twórczości podmiotem, a nie tłem. Przedstawiam naturę jako aktywną, sprawczą, tworzącą rzeczywistość. Choć postać ludzka pojawia się w obrębie wybranych prac, to zawsze traktowana jest jako część krajobrazu. Człowiek zanurza się w otoczeniu, płynnie przeplata z roślinnością, podlega tym samym mechanizmom, które kształtują teren.

Badania terenowe nad ekosystemami i formami krajobrazu

Moje badania terenowe obejmują obserwacje prowadzone na obszarach chronionych i cennych przyrodniczo Polski i Indonezji, ze szczególnym uwzględnieniem najstarszych ekosystemów leśnych (a w tym drzew pomnikowych), mokradeł, źródlisk, rzek (o naturalnym korycie), jezior rynnowych oraz krajobrazu górskiego (m.in. hale) i krasowego (skałki i formacje krasowe, jaskinie, murawy kserotermiczne). Pod badania zwykle wybieram krajobrazy naturalne i kulturowe (związane z działalnością pasterską) oraz lokalizacje wyróżniające się urozmaiconym ukształtowaniem terenu. Fascynują mnie m.in. porosty, mszaki, paprotniki, roślinny mięsożerne i roślinność naskalna.

Najczęściej działam w obrębie Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Beskidów i okolic Wielkopolski. Aktualny obszar badań oprócz Polski obejmuje też Indonezję, z którą jestem związana od 2016 roku (roczne stypendium Rządu Indonezji Darmasiswa 2016/2017 oraz rezydencje artystyczne i wystawy na Jawie). Większość badań terenowych prowadziłam tam w okolicach Yogyakarty oraz Cirebon, wyszukując m.in. najstarsze drzewa (zwłaszcza połączone ze źródłami) i krajobrazy ukształtowane przez działalność wulkaniczną.

Studia kulturowe nad percepcją i reprezentacją natury

W równoległym wymiarze prowadzę kwerendę biblioteczną i archiwalną na temat kulturowych sposobów rozumienia i reprezentacji przyrody. Badam w jaki sposób różne kultury postrzegają, interpretują, symbolizują i przedstawiają naturę – czyli jak ludzie nadają sens przyrodzie. Osią moich fascynacji jest w pełni zmysłowa, cielesna jak i duchowa relacja człowieka z naturą. Interesują mnie dawne wierzenia, rytuały, tradycje i obrzędy związane z przyrodą – odnoszące się do żywiołów, roślin, zwierząt i kosmosu. Zależnie od danej realizacji, pracuję ze sposobami przedstawiania natury w dawnej literaturze, tradycyjnym tańcu, obecności materiałów naturalnych w dawnym rzemiośle; czy też wykorzystaniem kamienia i ziemi w konstrukcjach megalitycznych i starożytnych. Często odnoszę się do idei mikro i makrokosmosu obecnej w dawnych wierzeniach.

Interesuje mnie, jak systemy symboliczne i praktyki rytualne kształtują sposób, w jaki wspólnoty ludzkie postrzegają i współtworzą środowisko naturalne.

Transdyscyplinarna metoda badawcza

Łącząc obserwacje empiryczne z refleksją nad kulturą, traktuję badania jako proces transdyscyplinarny – łączący metody zaczerpnięte z nauk przyrodniczych, nauk o ziemi i środowisku oraz nauk humanistycznych z praktykami artystycznymi. Nie dążę do wytworzenia wiedzy - treści naukowych, lecz do pogłębienia rozumienia relacji człowieka z naturą poprzez doświadczenie, obecność i twórcze reinterpretacje różnorodnych danych.

W rezultacie moje działania artystyczne stanowią próbę tworzenia alternatywnych modeli poznania środowiska – takich, które uwzględniają nie tylko obserwację, lecz także intuicję, wyobraźnię i uważność jako pełnoprawne formy kontaktu z przyrodą.

Konteksty teoretyczne i dyskursy

Moją twórczość można odczytywać w kontekście: głębokiej ekologii (deep ecology), posthumanizmu (decentralizacja człowieka, podkreślanie współzależności, odejście od hierarchicznego myślenia o naturze), filozofii relacyjnej, material studies i material ecocriticism (znaczenie materii i jej własnej sprawczości w analizie kultury, literatury i środowiska; istoty żywe i procesy nie-ludzkie wpływają na świat i mają swoje własne znaczenia); environmental humanities / environmental storytelling (sztuka jako forma budowania nowych narracji o środowisku); geoaesthetics / geopoetics (estetyka ziemi, procesów geologicznych, krajobrazu i czasu); hydro-feminizmu / hydro-poetyki (woda jako medium powiązań, pamięci, relacji i cielesności) oraz slow art.

Tematyka i obszary badań terenowych 2020-2025

→ Góry → pasterstwo, zarastanie, współistnienie

→ Lasy → sieci relacji, grzybnia, długowieczność

→ Woda → erozja, cyrkulacja, sprawczość

→ Jura → geomorfologia, skała, czas

→ Krajobraz polodowcowy → pamięć materii, głęboki czas

→ Środowisko Indonezji → drzewa, woda, wulkan, kosmologia

Obszary górskie / krajobrazy pasterskie

Krajobrazy współtworzone przez człowieka i przyrodę, istniejące dzięki długotrwałym relacjom i praktykom.

· krajobrazy górskie · pradawna puszcza karpacka · bioróżnorodność gór · koegzystencja człowieka i środowiska · hale pasterskie · kultura pasterska · krajobraz półnaturalny · wypas jako czynnik ekologiczny · pamięć krajobrazu · zarastanie hal · sukcesja ekologiczna · zanik tradycyjnych praktyk ·

Lokalizacje: Żywiecki Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Beskidu Śląskiego, Park Krajobrazowy Beskidu Małego, Tatrzański Park Narodowy, Karkonoski Park Narodowy, Popradzki Park Krajobrazowy, Babiogórski Park Narodowy, Pieniński Park Narodowy

Ekosystemy jurajskie

Krajobrazy formowane przez głęboki czas geologiczny i powolne procesy erozji.

· krajobraz krasowy · geomorfologia · skała wapienna · pozostałości oceanu Tetyda · deep time · erozja · obieg materii · formy krasowe · czas geologiczny · jaskinie · murawy kserotermiczne · roślinność naskalna ·

Lokalizacje: Park Krajobrazowy Orlich Gniazd, obszary chronione okolic Chrzanowa, Park Krajobrazowy Dolinki Krakowskie

Ekosystemy wodne

Woda jako siła sprawcza – kształtująca krajobraz, pamięć i relacje.

rzeki o naturalnym korycie · źródliska · mokradła · jeziora rynnowe · erozja wodna · cyrkulacja materii · retencja · geomorfologia · woda jako medium relacji · hydro-poetyka ·

Lokalizacje: Sierakowski Park Krajobrazowy, Drawski Park Krajobrazowy, Drawieński Park Narodowy, rezerwaty przyrody powiatu pilskiego, Rogaliński Park Krajobrazowy, rezerwaty okolic Jeziora Lubiatowskiego

Krajobrazy polodowcowe

Krajobraz jako archiwum głębokiego czasu.

· dziedzictwo lądolodu · rzeźba terenu · doliny V-kształtne · jeziora rynnowe · krajobraz jako zapis procesów geologicznych · archiwum epok ·

Lokalizacje: Wielkopolski Park Narodowy, Pradolina Noteci, rezerwaty powiatu pilskiego

Lasy i najstarsze drzewa

Las jako sieć współzależnych bytów i procesów.

· najstarsze ekosystemy leśne · drzewa pomnikowe · las jako sieć relacji · symbioza · grzybnia · komunikacja międzygatunkowa · mchy · porosty · paprocie · ekosystem jako całość · cyrkulacja materii ·

Lokalizacje: Rezerwat Przyrody Śrubita, tereny chronione okolic Chrzanowa, Rogaliński Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej, Popradzki Park Krajobrazowy

Środowisko Indonezji

Krajobrazy ukształtowane przez wulkanizm, wodę i żywe kosmologie.

· najstarsze drzewa · drzewa chroniące zasoby wodne · kult drzew · wierzenia animistyczne · sacrum krajobrazu · kosmologie lokalne · wulkanizm · krajobraz wulkaniczny · żywioły · relacje duchowe z krajobrazem · megality i dawne świątynie wchłaniane przez naturę ·

Lokalizacje: okolice miast Yogyakarta, Cirebon i Bogor, wyspa Lombok, wschodnia część wyspy Borneo